Dünya nüfusunun yarısını öldüren veba yeniden hortladı: Laboratuvarda deney tüpü kırıldı virüsler ortalığa saçıldı

Rusya Federasyonu'nun doğusundaki Sibirya bölgesinde yer alan İrkutsk ve uydu kenti Şelehov, ölümcül bir biyolojik kaza ve bulaş şüphesiyle sarsıldı. İrkutsk Veba ile Mücadele Araştırma Enstitüsü'nde görev yapan 28 yaşındaki laboratuvar çalışanı Darya Şipilova’nın şüpheli ölümü, bölgede geniş çaplı karantina protokollerinin devreye sokulmasına neden oldu.

Bağımsız yerel kaynaklar ve sağlık çevrelerinden sızan bilgilere göre kriz, eylül ayı sonunda Şipilova’nın laboratuvarda canlı bakteri kültürlerini topladığı esnada veba basilini (Yersinia pestis) içeren bir test tüpünü kazaen kırmasıyla başladı. Kazanın ardından hızla fenalaşan genç kadın, 29 Eylül’de yüksek ateş ve şiddetli solunum yetmezliği şikayetiyle Şelehov Bölge Hastanesi’ne kaldırıldı. Yoğun bakımda solunum cihazına bağlanan Şipilova, 1 Ekim’i 2 Ekim’e bağlayan gece yaşamını yitirdi.

Genç personelin yaşamını yitirmesinin hemen ardından temas zincirini kontrol altına almak amacıyla olağanüstü tedbirler devreye sokuldu. Şelehov Bölge Hastanesi başta olmak üzere İrkutsk ve çevre yerleşimlerde bulunan, aralarında bir doğum evinin de yer aldığı 5 ayrı hastane ve klinikte belirli servisler karantinaya alındı; hasta kabulü ve taburculuk işlemleri durduruldu. Sağlık ekipleri, genç kadınla doğrudan veya dolaylı temas kurduğu saptanan doktorlar, hemşireler, enstitü personeli ve hastaların bulunduğu 197 kişiyi takibe aldı ve bu kişilerden en az 189’u hastane servislerinde özel tecrit altına alındı.

Tehlikeli salgın şüphesi kentin günlük yaşamında da zincirleme tedbirleri beraberinde getirdi. İrkutsk’taki yükseköğretim kurumları "akciğer vebası vakası" riskini gerekçe göstererek amfilerdeki dersleri iptal edip uzaktan eğitime geçerken, Şelehov’da faaliyet gösteren RUSAL bünyesindeki dev İrkutsk Alüminyum Fabrikası çalışanlarına tıbbi maske takma zorunluluğu getirdi. Şelehov ve İrkutsk sokaklarında tam koruyucu biyolojik tulum giymiş uzmanların görüldüğü, temaslıların nakledildiği ambulanslara ise Rusya Federal Güvenlik Servisi (FSB) araçlarının eskortluk ettiği kamuoyuna yansıdı.

Uzmanların ve bölge halkının endişesini tırmandıran temel unsur, vakanın tarihteki hıyarcıklı veba değil, hastalığın en ağır seyreden türü olan akciğer vebası (pneumonic plague) olması ihtimali. Pire veya kemirgen temasıyla geçen klasik türün aksine akciğer vebası; öksürük, hapşırık ve solunum damlacıkları vasıtasıyla doğrudan insandan insana, havadan bulaşabiliyor. Kuluçka süresi 24 saate kadar inebilen bu ölümcül tablo, ilk saatlerde güçlü antibiyotik tedavisi uygulanmadığı takdirde neredeyse kesin bir ölümle sonuçlanıyor. Laboratuvardaki tüp kırılması esnasında patojenin doğrudan solunum yoluyla çekilmiş olma ihtimali, bulaş riskini ve korkuyu en üst seviyeye taşıyor.

Bölgede uygulanan katı karantinaya karşın, Rus federal ve yerel makamlarının olayı kamuoyundan gizlemeye çalıştığı yönündeki iddialar tepkileri beraberinde getirdi. Sağlık personelinin aktardığı bilgilere göre hekimler kendi aralarındaki mesleki değerlendirmelerde durumu açıkça "akciğer vebası" olarak tanımlarken, resmi epikriz ve raporlara idari baskı nedeniyle yalnızca "etiyolojisi belirsiz zatürre" teşhisi yazılıyor.