İyiliği aidiyetle ölçmek önyargıyı nasıl besliyor?

Bir Güney Kore filmindeki konuşmadan alınan “Kanunlar olmadan da iyi biri olarak yaşayabilirdi” cümlesi, eşini trafik kazasında kaybeden hamile bir kadının anlatımında duyuluyor. Bu ifade, iyiliğin bir dine, inanca ya da ideolojiye bağlı olmadan da mümkün olup olamayacağı sorusunu gündeme getiriyor.

Gündelik hayatta insanların makbul sayılıp sayılmaması çoğu zaman dışarıdan görülen işaretlere bağlanıyor. Yazar, sakin ve kimseye zarar vermeyen bir arkadaşının, hiç tanımadığı bir kişinin iyi biri olduğunu namaz kılıp kılmadığını görmemesine dayanarak savunduğunu aktarıyor. Bu yaklaşımın sorgulanması, iyiliğin tek bir davranış ya da aidiyet üzerinden tanımlanamayacağını gösteriyor.

Sosyal psikoloji araştırmaları da kişileri ait oldukları gruplar üzerinden değerlendirmenin önyargı ve farklı muameleye zemin hazırlayabildiğine işaret ediyor. Asıl sorunun, kişinin kendisini bağlı hissettiği grubu iyiliğin ölçüsüne dönüştürmesi olabileceği belirtiliyor.

Tasavvufi bir çevrede büyüyen yazar, en kötü insanda bile iyilik, iyi kabul edilen kişide ise kötülük bulunabileceği düşüncesiyle yetiştiğini anlatıyor. Ahlaki kararların yalnızca bilinçli akıl yürütmeyle oluşmadığı; sezgi, duygu ve vicdanın da karar sürecinde rol oynayabildiği vurgulanıyor. Bununla birlikte, insanın içinde iyiyi ve kötüyü ayırt eden bir öz bulunduğu fikrinin bilimsel olarak kanıtlanmış olmadığı da ifade ediliyor.

Kaynak: Karar