TBMM’nin kuruluşuyla başlayan süreç saltanatın kaldırılmasıyla tamamlandı
Özet haber: TBMM, 1 Kasım 1922’de saltanatı kaldırdı; Tevfik Paşa Hükümeti’nin 4 Kasım’daki istifasıyla Osmanlı meşruti monarşi düzeninin son hükümeti de sona erdi.
23 Nisan 1920’de Ankara’da açılan Türkiye Büyük Millet Meclisi, Osmanlı Mebusan Meclisi’nden farklı olarak egemenliği sarayla paylaşmayan bir yapı olarak kuruldu. Meclis’te padişah vekilliğine yer verilmedi; yasama ve yürütme yetkileri TBMM’de toplandı. Atatürk, 24 Nisan 1920’de sunduğu önergede, milli iradenin ülke yönetiminde doğrudan belirleyici olmasını ve Meclis’in üzerinde bir güç bulunmamasını temel ilke olarak ortaya koydu.
Atatürk aynı önergede hükümet kurulmasının gerekli olduğunu belirtirken geçici de olsa bir hükümet başkanı seçilmesini veya padişah vekili tanınmasını uygun görmedi. Padişah ve halifenin baskıdan kurtulmaları halinde konumlarının, Meclis’in hazırlayacağı yasayla belirlenebileceği ifade edildi. Atatürk, 1927’de Nutuk’ta bu anlayışa dayanan yönetimi milli egemenlik esaslı bir halk hükümeti, yani cumhuriyet olarak tanımladı.
TBMM’nin 1 Kasım 1922’de saltanatı kaldırmasının ardından İstanbul’daki Son Saray Hükümeti, 4 Kasım’da istifa etti. Böylece Osmanlı saltanatıyla birlikte Osmanlı meşruti monarşi düzeninin son hükümeti de tarihe karıştı. Sarayın siyasal denklemden çıkarılması, 29 Ekim 1923’te cumhuriyetin ilanına uzanan sürecin önemli adımı oldu.
Atatürk’ün 27 Ocak 1923’te vurguladığı gibi, egemenliğin kayıtsız ve şartsız millete ait olması, bu yetkinin niteliği veya adı ne olursa olsun başka bir makama bırakılmaması anlamına geliyordu. Meclis’in yanında etkili ve yetkili bir sarayın bulunduğu düzenin cumhuriyet değil, meşrutiyet olduğu görüşü bu siyasal tercihin temelini oluşturdu.
Kaynak: Cumhuriyet
